Η αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων από την ισραηλινή κυβέρνηση έπεσε σαν κεραυνός σε μια ήδη φορτισμένη Μέση Ανατολή. Το Τελ Αβίβ πήρε την απόφαση σε στιγμή που οι σχέσεις με την Άγκυρα έχουν φτάσει στο χειρότερο σημείο εδώ και χρόνια και ενώ η Γάζα παραμένει στο επίκεντρο διεθνών κατηγοριών. Για δεκαετίες το Ισραήλ απέφευγε να αγγίξει το θέμα, παρόλο που η δική του ιστορία είναι δεμένη με το Ολοκαύτωμα.
Οι παλιές ισορροπίες που κράτησαν το Ισραήλ σιωπηλό
Από την ίδρυση του εβραϊκού κράτους η Τουρκία υπήρξε ο πρώτος μουσουλμανικός σύμμαχος. Το Τελ Αβίβ χρειαζόταν έναν ισχυρό περιφερειακό εταίρο ενώ βρισκόταν σε σύγκρουση με μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου. Η Άγκυρα με τη σειρά της ήθελε επιρροή σε χώρες που κάποτε ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτή η σχέση άντεξε πολλές δοκιμασίες. Το Ισραήλ προμηθευόταν πετρέλαιο από το Αζερμπαϊτζάν και σε αντάλλαγμα έδινε στρατιωτική τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε και στον πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Η ομόφωνη απόφαση και οι πρώτες αντιδράσεις
Η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε ομόφωνα την πρόταση του υπουργού Γκίντεον Σάαρ. Στο δελτίο Τύπου του υπουργείου Εξωτερικών αναφέρεται ρητά: «Ιστορική απόφαση: η ισραηλινή κυβέρνηση ενέκρινε ομόφωνα την πρόταση του υπουργού Γκίντεον Σάαρ να αναγνωριστεί η Γενοκτονία των Αρμενίων». Ο Σάαρ πρόσθεσε ότι «δεν είναι ποτέ πολύ αργά να κάνουμε αυτό που είναι δίκαιο» και ότι η κίνηση αποτελεί «τόσο ηθικό καθήκον όσο και ιστορικό καθήκον». Η απόφαση χρειάζεται ακόμη έγκριση από την Κνεσέτ.
Η Τουρκία απάντησε αμέσως. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την κίνηση «πολιτική απόφαση» που αποσκοπεί να καλύψει «τα εγκλήματα» που έχει διαπράξει ο ισραηλινός στρατός στη Γάζα. Στην ανακοίνωση τονίζεται ότι η ισραηλινή κυβέρνηση, ενώ δικάζεται στο Διεθνές Δικαστήριο για γενοκτονία σε βάρος του παλαιστινιακού λαού, προσπαθεί να κρύψει τις δικές της ευθύνες πίσω από τα γεγονότα του 1915. Το Αζερμπαϊτζάν εξέφρασε ανησυχία και κάλεσε την ισραηλινή κυβέρνηση να επανεξετάσει την απόφαση, μιλώντας για διαστρέβλωση της Ιστορίας.
Η ένταση δεν περιορίζεται μόνο στην αναγνώριση. Μια συμφωνία ασφαλείας ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο συνδέει την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότο με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, μια προϋπόθεση που περιφερειακοί αναλυτές θεωρούν ανέφικτη. Η Χεζμπολάχ έχει απορρίψει κατηγορηματικά κάθε τέτοιο ενδεχόμενο και καμία λιβανέζικη κυβέρνηση δεν διαθέτει την ισχύ να το επιβάλει. Έτσι η συμφωνία κινδυνεύει να παγιώσει ένα αδιέξοδο αντί να οδηγήσει σε λύση.
Στο Ισραήλ η μνήμη του Ολοκαυτώματος παραμένει κεντρική. Η αναγνώριση μιας άλλης γενοκτονίας φέρνει στο προσκήνιο ερωτήματα για το πώς το κράτος χρησιμοποιεί το παρελθόν στην τρέχουσα διπλωματία. Η χρονική στιγμή της απόφασης συμπίπτει με την κορύφωση της σύγκρουσης στη Γάζα και τις έντονες αντιπαραθέσεις με την Τουρκία. Το Τελ Αβίβ φαίνεται να στέλνει μήνυμα ότι δεν διστάζει να αγγίξει ευαίσθητα σημεία της τουρκικής ιστορικής πολιτικής όταν οι σχέσεις έχουν ήδη διαρραγεί.