Η τρίτη φάση του γαλλικού προγράμματος κοινωνικής μίσθωσης βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Στόχος της, να βάλει ακόμα 50.000 ηλεκτρικά οχήματα σε νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Κι όμως, την ώρα που το Παρίσι μετράει ανάποδα για τους στόλους μηδενικών ρύπων, μια εντελώς διαφορετική συζήτηση ανοίγει από τους ίδιους τους ανθρώπους της αγοράς.
Ο Christophe Michaëli, επικεφαλής των αυτοκινητιστικών δραστηριοτήτων στην BNP Paribas Personal Finance, υποδέχτηκε το μέτρο με μια δήλωση που μοιάζει με διπλωματική βόμβα. «Οτιδήποτε βοηθά τα νοικοκυριά να αγοράζουν πιο καθαρά οχήματα είναι ενάρετο», είπε. Μόνο που η επόμενη φράση του αδειάζει σχεδόν τη λογική του προγράμματος. «Δεν θα επιτρέψει στο σύστημα να έχει αντίκτυπο στην κλίμακα ανανέωσης του στόλου».
Αριθμοί που χτίζουν μια ψευδαίσθηση
Στους δύο πρώτους γύρους, η Γαλλία έδωσε σε 100.000 νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος πρόσβαση σε ηλεκτρικά οχήματα. Το Renault 5 σάρωσε τις προτιμήσεις, μαζεύοντας πάνω από 11.500 παραγγελίες. Στον δεύτερο γύρο, τα μηνιαία τέλη μίσθωσης κυμάνθηκαν από 95 έως 195 ευρώ, χωρίς προκαταβολή, χάρη σε επιδότηση που έφτανε τα 7.000 ευρώ ανά όχημα — ποσό μειωμένο από τα 13.000 ευρώ της πρώτης φάσης. Το μπάτζετ της νέας έκδοσης είναι σχεδόν κατά 43% μικρότερο από το προηγούμενο.
Για να μπει κάποιος στο πρόγραμμα, πρέπει το φορολογητέο εισόδημά του να είναι κάτω από τις 16.300 ευρώ ανά άτομο. Απαραίτητη προϋπόθεση, είτε να διανύει τουλάχιστον 15 χιλιόμετρα για τη δουλειά του, είτε να καλύπτει 8.000 χιλιόμετρα τον χρόνο για επαγγελματικούς λόγους.
Τα μεγέθη, ωστόσο, δεν βγαίνουν. Τα νοικοκυριά αυτά δεν αγοράζουν καινούργια. Στρέφονται σε μεταχειρισμένα diesel δέκα και δεκαπέντε ετών, με μερικές χιλιάδες ευρώ. Κι όμως, είναι οι πρώτοι που θα χτυπήσουν πάνω στις ζώνες χαμηλών εκπομπών και σταδιακά θα αποκλειστούν από τους δρόμους.
Το πραγματικό ζήτημα
Η BNP Paribas Personal Finance έχει φτιάξει έναν δείκτη εξάρτησης από το αυτοκίνητο. Συνδυάζει εισόδημα, ανάγκη για μετακίνηση, ποιότητα συγκοινωνιών, χιλιόμετρα και ηλικία στόλου. Το συμπέρασμα είναι άγριο: όποιος εξαρτάται περισσότερο από το τιμόνι, δυσκολεύεται περισσότερο να πληρώσει την ενεργειακή του μετάβαση.
Γι’ αυτό και ο Michaëli επιμένει ότι το ερώτημα δεν είναι πώς θα πουληθούν περισσότερα ηλεκτρικά. «Το πραγματικό ζήτημα είναι να βρεθούν λύσεις ώστε τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος να μπορούν να οδηγούν λιγότερο ρυπογόνα οχήματα».
Δεν είναι τυχαίο που μιλάει για ρύπους κι όχι αποκλειστικά για μπαταρία. Για εκείνον, το περιβαλλοντικό στοίχημα κερδίζεται αν πειστούν όσοι οδηγούν αυτοκίνητα 15ετίας να περάσουν σε οχήματα 5ετίας. Ακόμα κι αν αυτά έχουν θερμικό κινητήρα. «Αυτό θα ήταν ήδη ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός, με πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος».
Επιστροφή του μπόνους απόσυρσης
Μέσα από αυτό το πρίσμα, η κοινωνική μίσθωση είναι χρήσιμη αλλά όχι αρκετή. Δεν μπορεί να σβήσει από μόνη της εκατομμύρια παλιά ΙΧ που ακόμα κυκλοφορούν. Η BNP Paribas πιέζει για μια νέα γενιά μπόνους απόσυρσης, χρηματοδοτημένη από τα Πιστοποιητικά Εξοικονόμησης Ενέργειας (CEE). Κάτι που θα έβαζε στο στόχαστρο απευθείας τα πιο ρυπογόνα οχήματα.
Φέτος, μάλιστα, η τρίτη φάση του προγράμματος δεν αντλεί χρήματα από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η χρηματοδότηση περνάει εξ ολοκλήρου μέσω των CEE. Ένα εργαλείο ενεργειακής πολιτικής που, αν στόχευε και στην απόσυρση, ίσως άλλαζε τα δεδομένα.
Το μέτωπο των μεταχειρισμένων
Στο μεταξύ, η συζήτηση για την επέκταση του προγράμματος και στα μεταχειρισμένα ηλεκτρικά οχήματα παραμένει ανοιχτή. Η BNP Paribas Personal Finance έχει ασκήσει έντονες πιέσεις. «Ήμασταν μεταξύ εκείνων που προσπάθησαν να πείσουν τους κυβερνητικούς συμβούλους να επεκτείνουν το πρόγραμμα και στα μεταχειρισμένα οχήματα», λέει ο Michaëli.
Το Παρίσι έως τώρα αρνείται. Επικαλείται τον κίνδυνο διπλής επιδότησης του ίδιου οχήματος, την έλλειψη τιμών αναφοράς στην αγορά μεταχειρισμένων, και τον φόβο για τεχνητό πληθωρισμό στις υπολειμματικές αξίες. Ωστόσο, αυτό το φθινόπωρο θα γίνει μια δοκιμή. Μια ειδική φόρμα CEE θα ανοίξει 50.000 αιτήσεις για αγορά μεταχειρισμένων ηλεκτρικών, αλλά μόνο για επαγγελματίες κατ’ οίκον φροντίδας. Μια μικρή ρωγμή σε ένα τείχος που αρνείται να πέσει.
Η κυβέρνηση, πάντως, εξετάζει το ενδεχόμενο να ανοίξει το πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης σε μεταχειρισμένα οχήματα το 2027. Μόνο που οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου και η νέα σύνθεση της εθνοσυνέλευσης μπορούν να τινάξουν τα πάντα στον αέρα.