Ένα νέο κεφάλαιο στη νευροχειρουργική άνοιξε στη Βρετανία, όπου για πρώτη φορά παγκοσμίως ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης υποστήριξε ζωντανά τους γιατρούς κατά την αφαίρεση όγκου της υπόφυσης. Ο 48χρονος Ρις Χίμπερτ, πατέρας δύο παιδιών από το Μπέντφορντσαϊρ, υποβλήθηκε τον περασμένο Μάιο στην επέμβαση στο Εθνικό Νοσοκομείο Νευρολογίας και Νευροχειρουργικής των University College London Hospitals, με τις λεπτομέρειες να δίνονται στη δημοσιότητα στα τέλη Αυγούστου. Το αποτέλεσμα; Ο άνδρας, που χωρίς χειρουργείο κινδύνευε να χάσει την όρασή του, επέστρεψε στην εργασία του περιγράφοντας τη νέα του όραση ως «πανοραμική θέα 360 μοιρών».
Όλα ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2024, όταν ο Χίμπερτ κατέρρευσε εν μέσω ενός από τους καθημερινούς περιπάτους των τριών χιλιομέτρων και υπέστη επιληπτική κρίση. Η τομογραφία αποκάλυψε έναν μη καρκινικό όγκο 11 χιλιοστών στην υπόφυση, ένα όργανο μεγέθους βόλου στη βάση του κρανίου, εξαιρετικά κοντά σε καρωτιδικές αρτηρίες και οπτικά νεύρα. Ένα λάθος έστω και ενός χιλιοστού θα μπορούσε να προκαλέσει τύφλωση ή ακόμη και εγκεφαλικό. Οι πιθανότητες να μην αφαιρεθεί πλήρως ο όγκος φτάνουν το 25-50%, ενώ ο κίνδυνος τραυματισμού κρίσιμου αγγείου κινείται μεταξύ 0,5% και 2%.
Στην αρχή οι γιατροί προτίμησαν να παρακολουθούν τον όγκο. Με τον καιρό, όμως, το περιφερειακό οπτικό πεδίο του Χίμπερτ περιορίστηκε, άρχισε να σκοντάφτει σε αντικείμενα και να νιώθει έντονη κόπωση. «Εδώ και 18 χρόνια γάμου, πάντα σηκωνόμουν από το κρεβάτι και έφτιαχνα στη γυναίκα μου ένα φλιτζάνι καφέ», είπε, «και δεν επρόκειτο να αφήσω αυτόν τον όγκο να με εμποδίσει να το κάνω». Όταν του πρότειναν να γίνει ο πρώτος ασθενής που θα χειρουργούνταν με τη βοήθεια του νέου συστήματος, δέχτηκε χωρίς δεύτερη σκέψη. «Αν οι ασθενείς δεν είναι διατεθειμένοι να συμμετάσχουν στην έρευνα, πώς μπορούν οι γιατροί να μάθουν και πώς μπορεί η ιατρική να προοδεύσει;»
Η προσέγγιση στον όγκο έγινε χωρίς άνοιγμα του κρανίου. Οι νευροχειρουργοί έφτασαν στην υπόφυση περνώντας ένα λεπτό ενδοσκόπιο από τη μύτη, με τον όγκο κρυμμένο πίσω από στρώματα οστού και σκληρής μεμβράνης. Σε μια δεύτερη οθόνη, το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης ανέλυε τη ζωντανή εικόνα, σημείωνε τις περιοχές όπου πιθανόν βρίσκονταν κρυμμένα αγγεία και νεύρα και υποδείκνυε τα ασφαλέστερα σημεία για την αφαίρεση. Ο έλεγχος, όπως λένε οι υπεύθυνοι, παρέμεινε εξ ολοκλήρου στα χέρια των χειρουργών. «Δεν υπάρχουν οδικές πινακίδες μέσα στο κεφάλι μας», σχολίασε χαρακτηριστικά ο Χίμπερτ.
Το σύστημα αναπτύχθηκε από ερευνητές του University College London, με τεχνική υπεύθυνη τη Δρ Σοφία Μπάνο και επικεφαλής χειρουργούς τους καθηγητή Χάνι Μάρκους και Ντανιέλ Κχαν, και εκπαιδεύτηκε σε εκατοντάδες βίντεο επεμβάσεων υπόφυσης. «Έχει εκπαιδευτεί σε περισσότερες επεμβάσεις από όσες βλέπουν ή πραγματοποιούν οι περισσότεροι χειρουργοί σε όλη τους τη ζωή και μπορεί να λειτουργήσει ως ένα δεύτερο ζευγάρι ματιών ενός ειδικού», είπε ο Μάρκους. Ο μακροπρόθεσμος στόχος της ομάδας είναι ένα είδος «ChatGPT για χειρουργούς» — ένας πρόσθετος ειδικός στην αίθουσα, στον οποίο ο γιατρός θα απευθύνεται για δεύτερη γνώμη ή θα αγνοεί, αν διαφωνεί.
Η χρηματοδότηση ήρθε από το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Υγεία και τη Φροντίδα (NIHR) και την Google. Ο καθηγητής Μάικ Λούις του NIHR χαρακτήρισε την επέμβαση «πρωτοποριακή», αναδεικνύοντας τις δυνατότητες της προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης στη φροντίδα των ασθενών. Μετά την πρώτη επιτυχημένη εφαρμογή, η ομάδα ετοιμάζει μια μεγαλύτερη κλινική δοκιμή, που θα δείξει αν το σύστημα μπορεί να προσφέρει σταθερά μεγαλύτερη ασφάλεια και ακρίβεια και σε περισσότερες επεμβάσεις.