Με βαριά συναισθηματική φόρτιση παρακολούθησε την προβολή του ντοκιμαντέρ «Απόδραση από τα Βούρλα» ο προπονητής του Ολυμπιακού, Γιώργος Μπαρτζώκας. Η ταινία εξιστορεί ένα από τα πιο τολμηρά εγχειρήματα πολιτικών κρατουμένων στην ελληνική ιστορία, την απόδραση 27 ανθρώπων από τις φυλακές της Δραπετσώνας το 1955. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Ανδρέας Μπαρτζώκας, πατέρας του προπονητή, ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς.

Ο Μπαρτζώκας, λίγο αμήχανος για το γεγονός ότι βρέθηκε σε έναν χώρο μακριά από τα γήπεδα, θέλησε να εξηγήσει γιατί βρέθηκε εκεί. «Ντρέπομαι λίγο που είμαι εδώ», είπε, «είναι ένα πεδίο που δεν έχω συνηθίσει». Τόνισε πως ήθελε να αποτίσει φόρο τιμής στον πατέρα του — που πέθανε πριν από δέκα χρόνια — αλλά και στους συντρόφους του, όλους εκείνους τους ανθρώπους που στάθηκαν οι παιδικές του αναμνήσεις. Συγκινήθηκε μάλιστα όταν ανέφερε ότι μπροστά του μιλούσαν πρόσωπα που είχε ζήσει και μέσα από διηγήσεις του πατέρα του.

Η προσωπική σχέση του Γιώργου Μπαρτζώκα με εκείνη την περίοδο είναι βαθιά. Το 1970, όταν ήταν μόλις 5 χρονών, είχε επισκεφτεί για πρώτη φορά τον πατέρα του που κρατούνταν στη Λέρο. Η μητέρα του τον είχε πάρει μαζί της στο πλοίο. Στην αγκαλιά του Ανδρέα, ο μικρός Γιώργος —που δεν είχε δει σχεδόν ποτέ τον εξόριστο «επικίνδυνο»— χάθηκε. Ο πατέρας δεν σταμάτησε να τον χαϊδεύει, να του χαλάει τη χωρίστρα. Στην επιστροφή, ο Γιώργος έκλαψε βουβά. Η μητέρα του, βλέποντας τα κόκκινα μάτια του, τον πήρε αγκαλιά και γύρισε αλλού το κεφάλι.

Το ιστορικό υπόβαθρο της απόδρασης

Η απόδραση των Βούρλων, τον Ιούλιο του 1955, είναι ένα κορυφαίο γεγονός. Οι 27 κρατούμενοι — όλοι μέλη του ΚΚΕ, καταδικασμένοι κυρίως για παράβαση του νόμου περί κατασκοπίας — οργάνωσαν την επιχείρηση με πενιχρά μέσα, σκάβοντας ένα τούνελ κάτω από το κρεβάτι του Ανδρέα Μπαρτζώκα. Όπως ανέφερε ο ίδιος ο προπονητής, κινδύνευαν ακόμα και με την απόρριψη του ίδιου τους του κόμματος, που ήταν αντίθετο στην απόδραση. «Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν καταδικασμένοι σε θάνατο. Αν δεν είχαν αποδράσει, πιθανόν να είχαν εκτελεστεί», εξήγησε.

Η ιστορία αυτή, που ενέπνευσε και την αμερικανική ταινία «Η μεγάλη απόδραση», είχε τραγική κατάληξη για αρκετούς: κάποιοι εκτελέστηκαν λίγες μέρες αργότερα, άλλοι κατάφεραν να διαφύγουν στο εξωτερικό και να την αποτυπώσουν στα χαρτιά. Ο Γιώργος Μπαρτζώκας, με τη στάση του, έδειξε ότι η μνήμη αυτής της γενιάς παραμένει ζωντανή, ακόμα και σε ανθρώπους που συνηθίζουν να μιλούν για νίκες και τίτλους παρά για φυλακές και αποδράσεις.