Μια Ανοιχτή Πληγή: Η Ιστορία Κλοπής των Γλυπτών του Παρθενώνα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα έχουν επανέλθει στην προσοχή μετά τη συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο BBC. Πρόκειται για τα εκπληκτικά Γλυπτά που έκλεψε ο Σκωτσέζος Λόρδος Έλγιν από τον Παρθενώνα το 1801 και τα πούλησε στη βρετανική κυβέρνηση το 1816. Για σχεδόν δύο αιώνες, έμειναν στο Βρετανικό Μουσείο ως το επίκεντρο του ελληνικού τμήματός του. Η πίεση για τον επαναπατρισμό τους, όμως, συνεχώς αυξάνεται, αποτελώντας μια άνοιχτη πληγή.

Ο Έλγιν και η Κλοπή των Γλυπτών

Ο Παρθενώνας κατασκευάστηκε μεταξύ 447 και 432 π.Χ. και αντιπροσώπευε την χρυσή εποχή της αρχαίας Ελλάδας. Οι Αθηναίοι είχαν εκδιώξει μια περσική εισβολή πριν από την κατασκευή του ναού, διατηρώντας τη δημοκρατία τους. Ζωντανά ζωγραφισμένα γλυπτά και διακοσμητικά κοσμούσαν τον ναό για την Αθηνά, τη θεότητα προστάτιδα της πόλης-κράτους, της σοφίας και του πολέμου. Όμως, με την κατάληψη της Ελλάδας από τους Οθωμανούς τον 15ο αιώνα, ο Παρθενώνας έπεσε σε αμέλεια και καταστράφηκε κατά κανόνα.

Τα οθωμανικά στρατεύματα ακόμα και χρησιμοποίησαν τον Παρθενώνα ως τζαμί και το 1687 υπέστη μεγάλη καταστροφή από μια βενετσιάνικη επίθεση. Αυτό προσέλκυσε το ενδιαφέρον των δυτικών ταξιδιωτών και αρχαιολόγων που επισκέπτονταν την Αθήνα και ανέθεσαν επιστημονικές εκσκαφές, με το ενδιαφέρον να αυξάνεται για την ανακάλυψη αρχαίων επιγραφών και στοιχείων.

Η Διεκδίκηση του Έλγιν

Με την έκδοση ενός φιρμάνι από τον οθωμανό σουλτάνο το 1801, ο Έλγιν ανέλαβε την αποσύναψη και εξαγωγή γλυπτών κομματιών από τον Παρθενώνα. Ακόμη και ανακατασκευή μερικού του ναού σκοπευόταν, αλλά αυτές οι σχέσεις δεν έλαβαν καλή δεκατία από όλους. Μετά την πώληση των γλυπτών στη βρετανική κυβέρνηση το 1816, αρκετές διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις ζήτησαν την επιστροφή τους, ενώ το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει την οικονομική του δυσχέρεια και το δικαίωμά του να τα διαχειριστεί.

Η Σημερινή Συζήτηση

Σύμφωνα με τα λόγια του πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου, Μπόρις Τζόνσον, οι γλυπτές προστάτευτηκαν νόμιμα από τον Έλγιν και αποκτήθηκαν νόμιμα από την βρετανική κυβέρνηση. Παρόλα αυτά, οι ελληνικές αιτήσεις επαναπατρισμού διατηρούνται, αποτελώντας ένα ανεξίτηλο σημείο τριβής μεταξύ των δύο χωρών.

Νέα Επικίνδυνου Νερού

Επισημάνσεις για πιθανή ζημιά από διαρροή νερού στην αίθουσα για τα γλυπτά του Παρθενώνα αναρτήθηκαν στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης το 2018, προκαλώντας ανησυχία για τη διατήρησή τους και την ανάγκη διαμόρφωσης επίλυσης για την επιστροφή τους στην αρχική τους τοποθεσία ή την προστασία τους.

Διαμάχη για τις αρχαιότητες της Ελλάδας

Τον επόμενο χρόνο, η ελληνίδα υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, ανέφερε ότι η ανάγκη επιστροφής των γλυπτών στην Ελλάδα αποτυπώνεται στις φωτογραφίες από το Βρετανικό Μουσείο, ενισχύοντας έτσι τη δικαιότερη αίτηση της χώρας για απόλυτη επιστροφή τους στην Αθήνα και την επανένωσή τους με τον Παρθενώνα. Το 2020, η εφημερίδα Art Newspaper αποκάλυψε δεδομένα που τοποθετούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα κοντά στα αρχαία αντικείμενα της Ασσυρίας. Επιπλέον, δημοσίευσε φωτογραφίες που απεικονίζουν την κακή κατάσταση της οροφής των ελληνικών αιθουσών του μουσείου. Οι ζημιές προέρχονται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς οι αίθουσες πλήγηκαν κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού του Λονδίνου το 1940 (τα Γλυπτά του Παρθενώνα μεταφέρθηκαν ασφαλώς κατά τη διάρκεια των βομβαρδιστικών επιδρομών). Αν και οι πινακοθήκες ανοίγονταν ξανά το 1962, απαιτούσαν συνήθη συντήρηση.

Το 2021, οι συζητήσεις για την ασφάλεια επαναφέρθηκαν, όταν έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν εισροή νερού στις ελληνικές αίθουσες του μουσείου. Μια εκπρόσωπος του Βρετανικού Μουσείου επιβεβαίωσε την εισροή νερού σε μία από τις αίθουσες αυτές και δήλωσε ότι τα αντικείμενα ήταν ασφαλή.

Παρέμβαση της UNESCO

Φέτος το φθινόπωρο, μια επιτροπή της UNESCO που ασχολείται με τη διευκόλυνση διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ χωρών σχετικά με τα πολιτιστικά αγαθά που ενδέχεται να έχουν αποκτηθεί παράνομα ή κατά τη διάρκεια περιόδων αποικισμού, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Βρετανικό Μουσείο θα πρέπει να επανεξετάσει τη στάση του σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα και να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την ελληνική κυβέρνηση. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που η διακυβερνητική επιτροπή της UNESCO για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσης υιοθέτησε ομόφωνα μια θέση σχετικά με την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η πρόταση αυτή συμπεριλήφθηκε στην ημερήσια διάταξη της επιτροπής από το 1984, που η Ελλάδα υπέβαλε το αίτημα για πρώτη φορά.

Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου απέρριψε τη σύσταση, διατυπώνοντας στο Artnet News: «Διαφωνούμε με την απόφαση της Επιτροπής και θέτουμε ζητήματα σχετικά με τα γεγονότα και τη διαδικασία… Η θέση μας είναι ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποκτήθηκαν νόμιμα, σύμφωνα με το νόμο της εποχής εκείνης. Επιπλέον, το Βρετανικό Μουσείο λειτουργεί ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, χωρίς πολιτικές παρεμβάσεις». Σε μια συνέντευξή του στο Greek City Times, η Λίνα Μενδώνη δήλωσε ότι το ζήτημα «είναι διακυβερνητικής φύσης – αντίθετα προς τις διατυπώσεις της βρετανικής πλευράς πως αφορά το Βρετανικό Μουσείο – και κυρίως ότι η Ελλάδα έχει έγκυρη και νόμιμη αξίωση για την επιστροφή των γλυπτών στον τόπο καταγωγής τους».

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ