Όταν η πρόεδρος του Μεξικού έπιασε το μικρόφωνο για να ανακοινώσει πτώση 48% στις ανθρωποκτονίες, απέναντί της δεν είχε μόνο δημοσιογράφους. Είχε και μια χώρα που έχει ζήσει πολύ βαθιά τη βία των καρτέλ. «Ζωές που σώθηκαν», είπε η Κλαούδια Σέινμπαουμ, συνδέοντας την πτώση με την ασφάλεια και τα κοινωνικά προγράμματα που τρέχουν από τον Σεπτέμβριο του 2024 ως τον Ιούνιο του 2026.
Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια πραγματικότητα που δεν χωράει σε ένα δελτίο τύπου. Ο μέσος όρος των ημερήσιων ανθρωποκτονιών έπεσε από 86,9 σε 45,4. Παράλληλα, ο υπουργός Ασφάλειας Ομάρ Γκαρσία Χαρφούτς παρέθεσε επιχειρησιακά νούμερα: πάνω από 56.000 συλλήψεις για εγκλήματα υψηλού αντικτύπου, κατάσχεση σχεδόν 500 τόνων ναρκωτικών, εξάρθρωση 400 παράνομων εργαστηρίων μεθαμφεταμίνης. Κανείς δεν αμφισβητεί την κλίμακα των επιχειρήσεων.
Αυτό που πυροδοτεί συζήτηση είναι το πώς καταγράφονται οι θάνατοι. Αναλυτές βλέπουν τη δημιουργία νέων εγκληματολογικών κατηγοριών, όπως οι «θάνατοι από απροσδιόριστη αιτία», και υποστηρίζουν ότι εκεί μπορεί να καταλήγουν υποθέσεις που παλαιότερα θα βαφτίζονταν ανθρωποκτονίες. Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούρια. Το Μεξικό έκλεισε το 2024 με δείκτη ανθρωποκτονιών 25,6 ανά 100.000 κατοίκους, σύμφωνα με την επίσημη στατιστική υπηρεσία INEGI. Για το πρώτο μισό του 2025 ο δείκτης είχε ήδη υποχωρήσει στο 11,1.
Από την Ουάσιγκτον η πίεση παραμένει αμείλικτη. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απαιτήσει δημόσια την ανάσχεση των ροών φαιντανύλης προς την αμερικανική αγορά, επικαλούμενος δεκάδες χιλιάδες θανάτους από υπερβολική δόση κάθε χρόνο. Μάλιστα έχει φτάσει να απειλεί και με στρατιωτική επέμβαση εναντίον των καρτέλ σε μεξικανικό έδαφος. Η Σέινμπαουμ απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ενώ ταυτόχρονα διαβεβαιώνει πως η συνεργασία με τις αμερικανικές αρχές συνεχίζεται αδιάκοπα. Στην καθημερινή ενημέρωση, η πρόεδρος επανέλαβε ότι η στρατηγική της στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: αντιμετώπιση της φτώχειας, εδραίωση της Εθνικής Φρουράς, ενίσχυση των ερευνών και θεσμικό συντονισμό.
Για πολλούς, το ζητούμενο είναι αν οι δείκτες θα αντέξουν στον χρόνο. Τα καρτέλ δεν εξαφανίστηκαν – απλώς, λένε οι επικριτές, άλλαξε ο τρόπος που τα κοιτάζει το κράτος.