Λίγες ημέρες πριν ανοίξουν οι κάλπες στο Ρέικιαβικ, το ερώτημα που τίθεται στους ψηφοφόρους είναι σαφές: να ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή όχι. Δεν πρόκειται για άμεση ένταξη — αυτό θα κριθεί σε δεύτερο, τελικό δημοψήφισμα, μόνο αν ολοκληρωθούν οι συνομιλίες και προκύψει συμφωνία που θα τεθεί εκ νέου σε λαϊκή έγκριση.
Το διακύβευμα όμως ξεπερνά ένα τυπικό «ναι ή όχι». Η Ισλανδία συμμετέχει ήδη στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στη ζώνη Σένγκεν, εφαρμόζει μεγάλο μέρος των κοινοτικών κανόνων, χωρίς ωστόσο να έχει λόγο στη διαμόρφωσή τους — κάτι που οι υποστηρικτές της προσέγγισης θεωρούν παράδοξο και οι αντίπαλοι, ανεπιθύμητο.
Στα τέλη Ιουλίου, η δημοσκόπηση της Maskína έδινε προβάδισμα στο «ναι» με περίπου 53% μεταξύ των αποφασισμένων ψηφοφόρων. Η πιο πρόσφατη μέτρηση της Gallup εμφανίζει την κοινωνία σχεδόν μοιρασμένη στα δύο: 46% υπέρ της επανέναρξης, 46% κατά, και ένα 8% αναποφάσιστο — αρκετό για να γείρει την πλάστιγγα.
Στο κέντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η αλιεία, που για την Ισλανδία αποτελεί κάτι περισσότερο από οικονομικό κλάδο: πυλώνα εθνικής ταυτότητας και κυριαρχίας, όπως τονίζουν όσοι αντιδρούν. Η πρόεδρος του Κόμματος της Ανεξαρτησίας, Γκούντρουν Χαφσταϊνσντότιρ, ήταν κάθετη σε δηλώσεις της στο Reuters: η πλήρης ένταξη «δεν αποτελεί λύση» για την οικονομία, και η αλιεία, όντας στο «DNA» της χώρας, δεν πρόκειται να μοιραστεί με ξένους στόλους.
Δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι το νόμισμα. Η κορόνα θεωρείται μικρή και ευάλωτη σε διεθνείς αναταράξεις, ενώ το κόστος δανεισμού παραμένει υψηλό, με τα βασικά επιτόκια στο 7,75% έναντι περίπου 2% στην Ευρωζώνη. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας, Άσγκεϊρ Γιόνσον, έσπευσε όμως να βάλει φρένο στις προσδοκίες: η υιοθέτηση του ευρώ απαιτεί βαθιές θεσμικές μεταρρυθμίσεις, ιδίως στην αγορά εργασίας, όπως είπε στο Bloomberg.
Τα επιχειρήματα ασφάλειας προστίθενται στην εξίσωση, με το Ρέικιαβικ να ποντάρει παραδοσιακά στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Μέχρι την κάλπη της 29ης Αυγούστου, οι αναποφάσιστοι κρατούν στα χέρια τους την έκβαση και οι δύο πλευρές εντείνουν την επιχειρηματολογία τους.