Οι συγκρούσεις κοντά στα σύνορα φέρνουν ξανά στο τραπέζι αγωνίες για την ετοιμότητα της Ελλάδας. Πόσο θωρακισμένη είναι η χώρα αν ξεσπάσει μεγάλος πόλεμος; Τα παλιά πολεμικά καταφύγια, χτισμένα πριν από δεκαετίες, γίνονται ξανά θέμα συζήτησης με τις εξελίξεις στην Ουκρανία και την Ανατολική Μεσόγειο.
Στην Αττική μένουν γύρω στα 2.000 τέτοια καταφύγια, τουλάχιστον στα χαρτιά. Αλλά η κατάστασή τους; Εγκατάλειψη παντού. Ο Κωνσταντίνος Κυρίμης, που ψάχνει χρόνια το θέμα, λέει πως τα περισσότερα σαπίζουν ξεχασμένα.
Παλιά καταφύγια, ξεχασμένα ίχνη
Κάποια κλείστηκαν με μπετόν από νεόδμητα σπίτια. Άλλα σφραγίστηκαν χωρίς λόγο. Κι αν ακόμα δουλεύαν όλα, δεν φτάνουν για τα εκατομμύρια της Αθήνας – το μεγαλύτερο, στον Λόφο Αρδηττού, παίρνει μόλις 1.300 άτομα.
Κοντά στον Πειραιά, σε μια γωνιά λεωφόρων, η είσοδος σκουριάζει πίσω από μεταλλική πόρτα. Μέσα, σκουπίδια μέχρι το ταβάνι. Το μέρος είχε δύο επίπεδα θαλάμων, τουαλέτες, ντους, και εξόδους διαφυγής – τώρα χαμένες κάτω από πολυκατοικίες.
Γερμανικά σχέδια, ελληνική κληρονομιά
Χτίστηκαν τα περισσότερα κατά τη γερμανική κατοχή, από το 1943 ως το 1944. Για τους στρατιώτες τους, όχι για εμάς. Καθώς έφευγαν το 44, προσπάθησαν να τα ανατινάξουν, μα δεν έσπασαν εύκολα.
Τα χρόνια του 50, η ελληνική αεράμυνα τα έλεγξε και τα έβαλε στο σύστημα. Σήμερα, σε πιθανό πόλεμο, κάτοικοι μπορεί να μπουν σε χώρους φτιαγμένους από εχθρούς παλιούς. Ένα παράδοξο που μένει.
Σε άλλο σημείο του Πειραιά, μπαίνεις από τρύπα σε δασάκι. Κάτω 12-15 μέτρα, με τοίχους που αντέχουν. Αλλά τρεις εισόδους έκλεισαν οι μπουλντόζες – μένει μία, και αυτό ρίσκο.
Παλιά, πιτσιρίκια της γειτονιάς κατέβαιναν για πλάκα, να δοκιμάσουν θάρρος. Τώρα; Ξεχασμένο. Η πόλη μεγάλωσε από πάνω του.
Σύγχρονος πόλεμος, παλιά καταφύγια
Ακόμα και φτιαγμένα απ’ την αρχή, δεν θα σώζαν πολλούς. Ο πόλεμος άλλαξε πρόσωπο. Τότε, βόμβες έπεφταν άτακτα, σαν χαλί – πολλές misses, μεγάλες ζημιές.
Σήμερα, πύραυλοι χτυπάνε ακριβώς, από μακριά, με λίγα μέτρα λάθος. Χειρουργική ακρίβεια. Δεν χρειάζονται πια μαζικά καταφύγια σαν του 40.
Και χώρες σαν την Ελβετία, με εκατοντάδες καταφύγια, καλύπτουν 5-10% του κόσμου τους. Τα σχέδια τώρα μιλάνε για εκκένωση πόλεων, αφήνοντας πίσω λίγους για βασικές δουλειές. Στην Ελλάδα, η προετοιμασία μένει πίσω.
Μετρό αντί για καταφύγιο;
Κάποιοι λένε, ας κατέβουμε στο μετρό αν πέσουν βόμβες. Μα δοκίμασε να σπρώχνεσαι πρωί-πρωί στους σταθμούς. Σε πανικό, χιλιάδες μαζί; Θάνατος από ποδοπάτημα πριν την έκρηξη.
Το 1939, έκαναν άσκηση μεγάλη στην Αθήνα. 7.000 κόσμος, αεροπλάνα πάνω απ’ την πόλη, φωτιές και καπνός. Εφημερίδες έγραφαν ψεύτικα για νεκρούς, να μάθει ο κόσμος τι θα πει κίνδυνος.
Εκείνη η εποχή δείχνει: χρειάζεται γνώση, όχι μόνο τσιμέντο. Τα καταφύγια της Αθήνας στέκονται σαν μνήμες. Και η πόλη συνεχίζει, χωρίς πολλά-πολλά για αύριο.