Ένας πίθηκος με πορτοκαλί χείλη και όνομα που θυμίζει τους ντόπιους της περιοχής Lomami πέρασε επίσημα στην επιστήμη. Μέχρι πρότινος ταξινομούνταν λανθασμένα μαζί με άλλα είδη. Τώρα, ερευνητές τον περιγράφουν ως Colobus congoensis ή απλά «Likweli», όπως τον αποκαλούν τα μέλη της εθνοτικής ομάδας Balanga.
Η πρώτη φορά που κάποιος υποψιάστηκε την ύπαρξή του ήταν το 2008. Οικολόγοι είχαν δει μέρος του σώματος μέσα στη ζούγκλα. Η εικόνα όμως δεν έφτανε για βεβαιότητα. Χρειάστηκαν χρόνια. Το 2018 ο Jean Pierre Kapale ανέλαβε αποστολή πεδίου. Από εκείνη τη χρονιά μέχρι το 2022, η ομάδα του κατέγραψε 114 διακριτές παρατηρήσεις σε μια δασική ζώνη 1.700 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο PLOS One τον Ιούλιο του 2026.
Το ζώο είναι μικρόσωμο. Φέρει μαύρο τρίχωμα και μια λευκή κηλίδα στην περιπρωκτική περιοχή. Αυτό, όμως, που κλέβει την προσοχή είναι τα πορτοκαλοκρεμ σημάδια γύρω από το στόμα και το φίλτρο. Θαρρείς πως έχει βαφτεί. Οι ντόπιοι Mituku το λένε «kasaba nkoni» – αυτός που κουνάει τα κλαδιά. Η ονομασία μιλά από μόνη της: ζει σε πυκνό τροπικό δάσος και κινείται αθόρυβα ανάμεσα στις κόμες.
Μόλις οκτώ από τις 52 κοινότητες που ρωτήθηκαν δήλωσαν ότι γνωρίζουν το ζώο και μπορούν να το περιγράψουν. Γεγονός που δείχνει πόσο κρυπτικό είναι. Δύσκολα εντοπίζεται. Δύσκολα φωτογραφίζεται. Ακόμη δυσκολότερα ταυτοποιείται χωρίς DNA. Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι ο Colobus congoensis αποτελεί ξεχωριστό κλάδο από τον πλησιέστερο συγγενή του, τον Colobus satanas. Τα δύο είδη χωρίστηκαν πριν από περίπου 5 εκατομμύρια χρόνια. Και σήμερα απέχουν γεωγραφικά πάνω από 1.200 χιλιόμετρα.
Επικοινωνεί με βαθύ βρυχηθμό. Οι ερευνητές κατέγραψαν έξι φωνητικές εκπομπές. Ο ήχος μοιάζει με εκείνον του Colobus angolensis. Ζει σε ομάδες με μέσο όρο 6,2 άτομα και συχνά συνυπάρχει με άλλα είδη πιθήκων. Τίποτα όμως δεν εγγυάται την επιβίωσή του σε βάθος χρόνου.
Απειλές και μία ονομασία που δεν ήξεραν καν
Από το 2015 έως το 2023 δημιουργήθηκαν τουλάχιστον 15 νέα χωριά μέσα ή δίπλα στη ζώνη εξάπλωσης. Οι ερευνητές προτείνουν την ένταξή του στην κατηγορία «Κινδυνεύον» της Κόκκινης Λίστας της IUCN. Κυνήγι και υποβάθμιση βιοτόπου είναι οι μεγαλύτερες πιέσεις. Το ίδιο το γεγονός ότι πρόκειται μόλις για το πέμπτο νέο είδος πιθήκου που περιγράφεται στην Αφρική τα τελευταία 75 χρόνια λέει πολλά. Λέει πόσο άγνωστη παραμένει ακόμη η ζούγκλα. Αλλά και πόσο εύθραυστη.
Οι ντόπιοι της φυλής Balanga ήξεραν το όνομα. Οι Mituku ήξεραν άλλο. Οι υπόλοιπες κοινότητες της περιοχής αγνοούσαν εντελώς ότι στα δέντρα πάνω από τα κεφάλια τους κρύβεται ένας πίθηκος που η επιστήμη υποδέχεται τώρα. Από το 1978, που έγινε η τελευταία ανάλογη ανακάλυψη, δεν είχε ξανασυμβεί κάτι τέτοιο.
Meet the Likweli (Colobus congoensis).
With its orange lips and roaring calls, this newly discovered monkey managed to remain hidden in the rainforests of DR Congo until now. A reminder of how much biodiversity is still waiting to be documented.
(Photos Daniel Rosengren) pic.twitter.com/7y58tPEH7c
— Weird Animals (@Weird_AnimaIs) July 16, 2026
¡Un descubrimiento extraordinario en el corazón de África!
Científicos confirman nueva especie de mono colobo en lo profundo del bosque tropical del Congo: Likweli.
Es uno de los hallazgos de primates más importantes de las últimas décadas.✨ https://t.co/6HpVD1478i pic.twitter.com/XYbWM9sW7j— Apocaliptic (@apocalipticmx) July 16, 2026