Στην Ελλάδα, η κουβέντα για τη διαφθορά έχει πάρει άλλο δρόμο τα τελευταία χρόνια. Δεν ψάχνουμε πια πώς δουλεύουν οι θεσμοί ή τι κίνητρα κρύβονται πίσω από τις πράξεις. Αντίθετα, όλοι στρέφονται εναντίον της κοινωνίας σαν να είναι όλοι διεφθαρμένοι από τη φύση τους.

Η παγίδα της γενίκευσης

Αυτό το αφήγημα βολεύει πολλούς, αλλά κρύβει κινδύνους. Αν όλοι είναι σάπιοι, τότε ποιος μένει να σώσει την κατάσταση; Μια μειοψηφία που νομίζει τον εαυτό της καλύτερο; Και οι κυβερνήσεις που βγαίνουν από ψηφοφορίες αυτής της “σάπιας” πλειοψηφίας, πώς νομιμοποιούνται;

Όσοι κατηγορούν όλη την κοινωνία για ανήθικη συμπεριφορά, στην ουσία αμφισβητούν τη δημοκρατία. Θέλουν ελίτ να πάρει τα ηνία και να φέρει “κάθαρση”. Μα οι άνθρωποι δεν είναι μαύροι ή άσπροι – αλλάζουν ανάλογα με τις συνθήκες και τις επιλογές τους.

Άνθρωποι, όχι τέρατα

Ο ίδιος τύπος μπορεί να είναι τίμιος στη δουλειά του, αλλά να κλείνει τα μάτια σε μικρά ρουσφέτια όταν βολεύει. Δεν είναι απαραίτητα κακός, απλά ανθρώπινος. Η ηθική χτίζεται με κανόνες και ελέγχους, όχι με υποσχέσεις για τιμωρίες από ηρωικές φιγούρες.

Προς τα πού κοιτάζει αυτή η ρητορική; Σε κόσμο θυμωμένο που θέλει γρήγορες λύσεις και κάποιον να ρίξει το φταίξιμο αλλού. Δεν ρωτάνε για διαδικασίες ή εγγυήσεις, αρκεί να δουν “ξεκαθάρισμα”. Και έτσι, η ευθύνη μένει στους άλλους, όχι σε εμάς.

Πόσο θα συνεχίσουμε να περιμένουμε σωτήρες; Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιοι “ηθικοί” ηγέτες φέρνουν απογοήτευση ή χειρότερα. Η αλλαγή έρχεται από συλλογικές αποφάσεις, όχι από πρόσωπα. Η Ηθική είναι ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός για να σέρνεις την ανθρωπότητα από τη μύτη. Φρίντριχ Νίτσε