Κάθε μέρα χιλιάδες οδηγοί διασχίζουν την εθνική οδό κοντά στο Χαϊδάρι, χωρίς να υποψιάζονται ότι δίπλα τους κρύβεται μια λίμνη που ελάχιστοι γνωρίζουν. Η λίμνη Κουμουνδούρου στέκεται εκεί σαν φάντασμα, ξεχασμένη ανάμεσα σε βιομηχανικές ζώνες και πολυσύχναστους δρόμους. Πολλοί την περνούν αδιάφορα, μα η ιστορία της πηγαίνει βαθιά πίσω, στην αρχαιότητα.
Μια λίμνη φάντασμα κοντά στην Αθήνα
Βρίσκεται στα όρια Χαϊδαρίου και Ασπρόπυργου, αυτή η κοιλότητα γεμάτη νερό δεν μοιάζει με τις γνωστές λίμνες όπως η Βουλιαγμένης ή ο Μαραθώνας. Είναι λιμνοθάλασσα, στο ίδιο ύψος με τη θάλασσα, δίπλα στις βορειοανατολικές ακτές του κόλπου της Ελευσίνας. Το νερό της είναι υφάλμυρο, γιατί μπαίνει θάλασσα από κάπου, και τώρα τη χωρίζει η εθνική οδός Αθηνών-Κορίνθου από τα κύματα.
Στην αρχαιότητα την έλεγαν Ρειτός, από την παλιά πηγή Ρειτά που τροφοδοτεί τη λίμνη. Δημιουργήθηκε τεχνητά, πιθανότατα στην κλασική εποχή, όταν έφραξαν έναν δρόμο και τα νερά από τις πηγές μαζεύτηκαν εκεί αντί να πάνε θάλασσα. Ο Παυσανίας γράφει ότι η λίμνη Κουμουνδούρου αφιερωνόταν στην Περσεφόνη.
Αρχαίες ιστορίες και ιερές λίμνες
Δίπλα υπήρχε και δεύτερη λίμνη, το Κεφαλάρι, που την αφιέρωναν στη Δήμητρα, τη μάνα της Περσεφόνης. Οι ντόπιοι στο Σκαραμάγκά λένε ότι και οι δύο λίμνες υπήρχαν μέχρι τη δεκαετία του 1950, πριν αποστραγγίσουν και καλύψουν το Κεφαλάρι με χώμα. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι τα νερά έρχονταν υποχθόνια από τον Εύριπο της Χαλκίδας, και γι’ αυτό τις θεωρούσαν ιερές.
Μόνο οι ιερείς της Ελευσίνας ψαρεύαν εκεί, γιατί ήταν τόποι αγιοί. Οι λίμνες ήταν υδροβιότοποι γεμάτοι ψάρια, με καθαρά νερά που ανανεώνονταν συνέχεια από τις πηγές. Κάποτε ο αρχιτέκτονας Ιωάννης Τραυλός βρήκε στο κέντρο της λίμνης Κουμουνδούρου έναν μακρύ τοίχο, κομμάτι του παλιού φράγματος που κρατούσε τα νερά.
Το όνομα Κουμουνδούρου ήρθε αργότερα, ίσως από οικογένεια γαιοκτημόνων τον 19ο αιώνα, ή από τον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κουμουνδούρο που έζησε από 1817 μέχρι 1883. Στην εποχή του, γύρω στο 1860, έκαναν έργα με χώματα και δρόμους ανάμεσα στο Σκαραμάγκά και τη λίμνη. Σήμερα περνάει κόσμος δίπλα της χωρίς να ξέρει αυτές τις ιστορίες, μα η λίμνη Κουμουνδούρου μένει εκεί, σιωπηλή μάρτυρας.