Πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ανάμεσά τους και η ελληνική, επιχειρούν να βγάλουν εκτός συνόρων της Ε.Ε. το πρόβλημα των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Η συνάντηση στην Κοπεγχάγη έκλεισε με κοινό μοντέλο για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Γερμανίας, Δανίας, Αυστρίας και Ολλανδίας. Το χρονοδιάγραμμα που συζητείται θέλει τις πρώτες δομές να ανοίγουν το 2027, για ανθρώπους που δεν πήραν άσυλο και δεν μπορούν να γυρίσουν στη χώρα τους.

Οι επαφές με υποψήφιες χώρες υποδοχής έχουν προχωρήσει, αν και επίσημα ονόματα δεν έχουν βγει στη δημοσιότητα. Ουγκάντα και Ρουάντα εμφανίζονται σταθερά ως πιθανές επιλογές στις συζητήσεις. Το κόστος λειτουργίας θα το επωμιστούν τα πέντε κράτη, τα οποία εξετάζουν να προσφέρουν οικονομική στήριξη ή εμπορικές συμφωνίες ως αντάλλαγμα. Η δανική πλευρά επιμένει ότι οι χώροι αυτοί δεν θα μοιάζουν με φυλακές ή στρατόπεδα κράτησης, αλλά με δομές φιλοξενίας εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Η Αυστρία, από την πλευρά της, συνδέει το εγχείρημα με τη δραστική μείωση των παράτυπων αφίξεων.

Τα επόμενα ραντεβού είναι προγραμματισμένα για τα τέλη Σεπτεμβρίου στο Μόναχο, όπου οι υπουργοί θα τσεκάρουν την πορεία των διαπραγματεύσεων. Ο Θάνος Πλεύρης, υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, μίλησε για συζητήσεις που έχουν προχωρήσει αρκετά και εξέφρασε την εκτίμηση ότι συμφωνία μπορεί να κλειδώσει μέσα στο επόμενο διάστημα. Οι συμφωνίες που θα υπογραφούν θα καθορίζουν τις διαδικασίες στα κέντρα, τις συνθήκες παραμονής και τις αρμοδιότητες κάθε πλευράς. Στο τραπέζι έχει πέσει και η συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο, πάντως, αλλάζει. Τον Ιούνιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε αυστηρότερους κανόνες για τις επιστροφές, με την τελική έγκριση από τα κράτη-μέλη να αναμένεται το φθινόπωρο. Η Ιταλία έχει ήδη δοκιμάσει τον δρόμο της εξωτερικής ανάθεσης με την Αλβανία, ενώ 19 κράτη-μέλη έχουν ζητήσει να προχωρήσουν ανάλογες λύσεις. Το εγχείρημα, ωστόσο, έχει προκαλέσει αντιδράσεις. Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει προειδοποιήσει για κινδύνους αυθαίρετης κράτησης και παραβίασης βασικών δικαιωμάτων, ενώ η Διεθνής Αμνηστία μιλά για παράνομο και επικίνδυνο σχέδιο.